X
تبلیغات
اجتماعی و حقوقی - جلسه اول حقوق مدنی 4

جلسه اول حقوق مدنی 4

جلسه اول مدنی ۴ به کوشش دوستان عزیز اقایان اصغر آسیایی مجردو عبدالحمید احمدی و غلامرضا باز در هوا  

  

« جلسه اول مدنی 4  »                                                                         25/7/87    

منبع درسی وقا یع حقوقی دکترکا توزیان است.

درکلاس علاوه بر متن ما به 3 چیز می پردازیم :1ـ توضیحات علاوه برکتاب2ـ مثالهای خارج ازکتاب

3ـ نقدهایی که برکتاب است .

درمدنی 3 یک صحبتی کردیم راجع به اینکه ما یک اَعمال حقوقی داریم و یک وقایع حقوقی.

وقایع حقوقی تفاوتش با اََعمال حقوقی این است که گفتیم اعمال حقوقی آن اعمالی هستند که آثارشان نه خودشان، نه ایجاد خود اعمال، آثاراعمال به ارادۀ اشخاص ایجاد می‌شود که دو گونه دارد: عقد و ایقاع اما وقایع حقوقی باز هم آثارشان، نه خودشان، آثارشان غیر‌ارادی ایجاد می‌شود، بدون ارادۀ اشخاص. بنابراین تفاوت عمدۀ اعمال و وقایع در این است و اِلاّ وقوع خودشان یعنی وقوع عمل، وقوع واقعه و رویداد اَعمال حقوقی همه آنها ارادی است، وقایع حقوقی بعضی‌ها یشان ارادی و بعضی‌هایشان غیر ارادی است. از نظر وقوع، وقایع بعضی‌هایشان ارادی و بعضی‌هایشان غیر ارادی است. در مثالها معلوم خواهد شد که اثر قهری یعنی چی، وقوعشان ارادی است یا غیرارادی یعنی چی.

وقایع حقوقی گفتیم آثارشان غیر ارادی است ولی وقوع خودشان گاهی ارادی گاهی غیر ارادی است بعضی‌ها کلاً وقوع آنها غیرارادی است. یک نفرکه متولد می‌شود این غير ارادي می‌شود، یک نفر هم که می‌میرد باز این هم غیر ارادی است. وقتی یک نفر بدنیا می‌آید ازحق برخوردار می‌شود. (بنابراین مادۀ 956ق.م ) این بدون اراده خودش است و قانونگذار تحمیل می‌کند. اما آن آدمی هم که می‌میرد همین طوراست حقوقی از او سلب می‌شود. شما تولد را در مدنی 1 می‌خوانید، برگ و آثارش را یک بخش از آن در مدنی 1می‌خوانید به عنوان شخصیت ولی آثار مالیش را در مدنی 8 می‌خوانید. یکدسته دیگر از وقا‌یع حقوقی آنهایی هستند که ارادی واقع می‌شوند، آثارشان غیرارادی است. مثل: دزدی، غیبت. یک نفر مال دیگری راغصب می‌کند حالا اینها تعاریفی دارد. اگر مال یک نفررا غصب کند، ارادی دارد این کار را انجام می‌دهد، یعنی وقوع غصب ارادی است ولی آثارغصب چی؟ آثار غصب غیرارادی است. یعنی به این نیست که آقای غاصب خواست ضامن شود یا نخواهد ضامن شود،چه بخواهد چه نخواهد ضامن است.

دسته سوم آنهایی هستند که خطایی واقع می‌شوند، یعنی اعمالی که از روی اشتباه هستند ـ مثل : این تصادفاتی که واقع می‌شوند، اموری که خطایی واقع می‌شوند دسته سوم وقایع هستند اما اینها هم آثار دارند، آثارشان غیر ارادی است. از این 3 دسته فقط دو دسته مربوط به مدنی 4و ضمان قهریه هستند. دسته اول که روز تولد معلوم می‌شوند اینها به مدنی 4و ضمان قهریه مربوط نیستند. آثارحقوقی دارند اما آثارشا ن ضمان نیست. آن دو دسته دیگری درمدنی4 مربوط می‌شوند.

اما چرا این 2 است درمدنی 4؟ چون موضوع مدنی 4 ضمان قهری است. ضمان یعنی چی؟ یعنی مسئولیت مالی این از اصطلاحاتی است که در مدنی 3 گفتیم، اینجا هم فراوان خواهیم گفت. از نظام حقوقی اسلام گرفته شده است. این عبارت یعنی مسئولیت مالی، ضامن یعنی مسئولیت مالی، اما فهریش یعنی چی؟ یعنی این مسئولیت مالی بدون اراده انجام شده است. لذا می‌شود ضمان قهری پس ما درمدنی 4 تا اینجا فهمیدیم که با ضامن قهری سر و کار داریم .

ضامن قهری 3 مبنا دارد. مبنا یعنی چرايي هر چیزی، کاری به مستند قانونی نداریم . چرا یک حکمی وجود دارد. مبنای این ضمان‌های قهری 3 دسته می‌شوند. البته مدنی از این موارد ضامن قهری با یک عنوانی یاد کرده به نام الزامات خارج از قرارداد الزامات یعنی تکالیف و وظایفی که با قرارداد ایجاد نمی‌شود. یا غیرقراردادی می‌گویند یا خارج  از قرارداد می‌گویند. گاهی مواقع مبنای ضمان قهری این است که ضرری که وارد شده، آن ضررجبران بشود، برطرفش کنند آن ضرر را این مبنا در یک عنوانی وجود دارد به نام مسئولیت مدنی. یعنی عنوان مسئولیت مدنی درعناوین ضمان قهری، مبنا جبران آن خسارت است . ممکن است که بگوییم که آیا در بقیه این طور نیست. می‌گوییم خیر. یک مبنای دوم داریم در بعضی عناوین دیگرکه درآنها مبنا تصرف ناروا است، البته درمبنا کتا ب را نوشته استیفاء نا روا وبهربرداری ناروا، این را من به نظرم می‌رسد که صحیح نیست یا جامع نیست. بنا براین اولین نقد و نکته‌ای که درمورد کتا ب داریم این است . با ید بجای این مبنا را تصرف ناروا قرار دهیم که جامعیت داشته باشد  با این مبنا 4 عنوان مطرح می‌شود درضمان قهری: استیفاء - استفادۀ بدون جهت ـ ایفاء ناروا و ادارۀ فضولی مال غیر. اما اسیفاء یعنی چی ؟ استیفاء موارد 335 و 336 ق . م بهره بردن از مال یا کار دیگری با اجازۀ خود شخص مثلاً کسی ازدیگری درخواست کند که فلان کا ر را برای من انجام بده قرارداد نمی‌بندد اما به دیگری می‌گوید این کار را برای من انجام بده یا می‌گوید من از ما شینت استفاده کنم فعلاً. به این شرط که قصد درکار نباشد. بهره بردن ازکار یا مال دیگری که شروع بهره بردن از مال یا کار دیگری با مجوز است این را می‌گویم عنوانش استیفاء است موجب ضمان می‌شود، ضمانش هم قهری است. یعنی حتی کسی را که دارد بهره برداری می‌کند قصدش این باشد که هیچ چیز نپردازد حتی اگر قصدش خلاف این باشد باز هم ضامن است نمی‌تواند بگوید من که نمی‌خواستم چیزی بپردازم اصلاً این به ارادۀ او ربطی ندارد. هر موقع ارادی بود آن موقع می‌توان بگوییم شما اراده کردید یا نکردید ولی وقتی ارادی نیست نمی‌تواند ادعا کند که من اراده نکردم قرارداد که نمی‌خواهیم ببندیم که بگوید من اراده نکردم. ضمان قهری است استفاده بدون جهت همان مطلب است با این تفاوت که در اینجا مجوز برای استفاده نداشته ولی این کار را کرده، بهره برده ازکار یا مال دیگری. مثلاً یک نفر می‌رود پشت یک ماشین قرار می‌گیرد دریک ماشین پنهان می‌شود از یک شهری می‌رود به شهرد یگری خوب اگر این می‌خواست با یک ماشین برود از یک شهر به شهر دیگری کرایه باید بپرداخت.

ایفاء ناروا" اگرکسی پرداختی به دیگری انجام دهد، مال را تحویل دهد درحالی که دریافت‌کننده استحقاق دریافت ندارد یعنی حقی ندارد که دریافت کند. پرداخت‌کننده تصور می‌کرده بدهکار است پرداخت کرده در حالی که اینطور نبوده به این می‌گوییم ایفاء ناروا. من خیال می‌کردم 100 هزار تومان بدهکارم پرداختم این را دریافت‌کننده هم تحویل می‌گیرد خوب حالا این پرداخت‌کننده می‌تواند بگیرد آیا دریافت‌کنندۀ ضمان پیدا کرده یا خیر؟ بله ـ مبنای ضمانش ایفاء ناروا است براساس آن تصرف ناروایی که می‌کند عنوان ضمانش ایفاء ناروایی است که صورت گرفته است.

عنوان بعدی ا د ارۀ فضولی مال غیر" از درب رفتیم یک کیف دیدیم بیرون افتاده اما اگراین مال افتاد دست ما دیگر نگهداری این مال تا به دست مالکش برسد یا به دست کس دیگری که نمایندۀ مالک است مأذون است که به او تحویل دهیم، این فا صله عمل ما می‌شود ادارۀ فضولي مال غیر.

فضولی " یعنی اینکه بدون اِذن ازطرف مالک، یک تصرفی می‌کند آنجا  قرارداد می‌بست همانطور در مدنی 3 می‌شد فضول اینجا ادارۀ تصرف می‌شود فضول. آنجا قراردادی ‌بود مثلاً می‌شد با یک فضولی اینجا بحث از قرارداد نیست تصرف در اموال دیگران است می‌شود ادارۀ فضولی مال غیر یعنی تا موقعی که مال غیر در دستش است تصرفاتی که می‌کند درمال غیر است این می‌شود تصرف ناروا، چرا ناروا است برای اینکه موقعی که این مال افتاد آنجا ِاذن نداشت از مال که دارد برمی‌دارد. یعنی هر تصرفی که اینجا دارد انجام می‌دهد فاقد اِذن است. البته به این قصد نمی‌گوییم اما چون اذن هم ندارد تعبیر حد واسطی دارد اسمش ادارۀ فضولی مال غیراست. تا اینجا دسته دوم ضمان قهری را گفتیم.

دسته سوم مبنای یک عنوان دیگری درضمان قهری هر2 تا است یعنی بعضی مواقع تصرف نا روا است گاهی جبران ضرر است هر 2  تایش می‌تواند در آن عنوان باشد. چی؟ غضب ـ غضب هر دو مبنا را می‌تواند داشته باشد. با این تقسیم بندی که انجا م شد ما گفتیم که داریم یک چهارچوبی تشکیل می‌دهیم محدود، الان بحث را می‌بریم فقط درمسئولیت مدنی از الان به بعد هرچی بحث خواهیم گفت راجع به مسئولیت مدنی است، بقیۀ بحثها درلابه لای این بحث گفته خواهد شد. البته یکی دو نکته هم بگو ییم قبل از ورود به بحث مسئولیت مدنی، اصطلاح ضمان قهری اصطلاحی عا م است، کلی این اصطلاح همۀ این عناوینی را که شماردیم در بر می‌گیرد. مقصودمان نه قراردادی است. همین موارد ضمان قهری مسئولیت مدنی، استیفاء اداره فضولی غضب همۀ اینها  زیرعنوان قهری جا می‌شود اما گاهی مواقع مسئولیت مدنی را معنی عامی برایش می کنند یک چیزی شبیه ضامن قهری . درحالي که دراین تقسیم‌بندی شما می‌بینید مسئولیت ----استیفاء است، ---- ادارۀ فضولی مال غیر است نه عنوانی عامتر از این عناوین اعم ازآنها نیست، هم عرض آنها است. آنهائی که گاهی مسئولیت مدنی را به این معنا عام می‌گیرند در واقع باید بگوییم یک معنای غیرمتعارف می‌گیرند. یعنی اگر بگوییم مجازاً تعبیر غلطی نگفتیم. مسئولیت مدنی را مجازاً دریک معنای وسیع قراردهند اما معنی اصلی مسئولیت مدنی همین است که اینجا گفتیم یعنی" مسئولیت جبران خسارت همین که از الان می‌خواهیم واردش بشویم. هرجا که شخصی مسئولیت دارد که ضرر وارده به دیگری را جبران کند می‌گوییم مسئولیت مدنی وجود دارد. دیگربحث را کاملاً ریز کردیم تا رسیدیم به اینجا دیگر می‌خواهیم خود مسئولیت مدنی را بحث کنیم. هرکسی به دیگری ضررمی زند باید ضرررا جبران کند آیا هرضرری که وارد می شود باید جبران کرد؟ این مبنا را یادتان باشد که مؤلف هم اینجا خواهد گفت و ما این مبنا چندجا درآینده برخود مؤلف انتقاد داریم.

آیا هرضرری باید جبران شود؟ اگریک فروشنده یک حراجی راه انداخت جنسهایش را فروخت البته طبق ضوابط خلاف قانون نکرد مثلاً 10 تا مغازه آن طرف‌تر فروشنده دوم جنس نفرخت آیا این فروشندۀ اول مسئول ضررهای او می‌شود یعنی باید جبران بکند اين طور نيست هر ضرري را نه ضرري را بايد جبران كند که به صورت ناروا، غیرقانونی، بر خلاف نظم عمومی. بر خلاف اخلاق حسنه وارد شده باشد اگر یک ضرری برخلاف قانون یا نظم عمومی یا... وارد شده باشد مسئولیت‌آور است درغیر این صورت که مسئولیت ندارد. زندگی ما واقعیتش این است که خیلی مواقع درآن ضرر و زیان است یک سری را خودمان می‌پذیریم ویک سری هم وارد می‌شود براساس ضرورتهای زندگی هرچند که ما نخواهیم ولی ضرورتهای زندگی وارد می‌کند. هیچ‌کس هم مسئولش نیست. پس مسئولیت مدنی عبارت است از مسئولیت جبران خسارتهای ناروایی که به دیگری وارد شده واین ناروا 3 ضابطه می‌تواند داشته باشد اگریکی ازاین 3 تا هم باشد کافی است .

یا خلاف قانون

یا خلاف نظم عمومی

یا خلاف اخلاق حسنه است

این هم تعریفش، اما برای اینکه مسئولیت مدنی را بازهم مهمتر بشناسیم 3 تا مقایسه داریم  با مسئولیت اخلاقی،کیفری، قراردادی. اول با مسئولیت اخلاقی" مسئولیت اخلاقی یک مسئولیت وجدانی است  مسئولیتی درونی است و اشخاص به اعتبار این که کاری انجام داده‌اند که وجدان آن را نمی‌پذیرد فطرتها آن را نمی‌پذیرد یک حالتی پیدا می‌کنند آن حالت شرمساری، احساس گناه به این می‌گوییم مسئولیت اخلاقی.

سابقه مسئولیت مدنی تداخلش با مسئولیت اخلاقی زیاد است بلکه می‌توانیم این را بگوییم اصلاً مسئولیت مدنی عمدتأ همان مسئولیت اخلاقی بوده است با ضمانت اجرا. اما در مفاهیم مثلاً نظامهای حقوقی که شکل گرفته به بعد درنظام حقوقی اسلامی که ما هم متعلق به این نظام حقوقی هستیم از نظر تقسیمات نظامهای ملی و فرا ملی همین تفکیک وجود دارد و به تدریج هم در تعابیر فقهی وارد شده هم موضوعه که چی؟ یک تمایزاتی بین مسئولیت اخلاقی ومدني شکل گرفته است چی ها است؟

1-     در مسئولیت اخلاقی تقصیر مبنای مسئولیت است اما این تقصیرجنبه شخصی دارد یعنی چه؟ یعنی خود شخصی که مسئول است معیار ارزیابی تقصیر است عمل خودش را با خودش می‌سنجد اما درمسئولیت مدنی الان دیگر تقصیر جنبه شخصی ندارد ضابطۀ ارزیابی تقصیر یک ضابطۀ نوعی است . (نوعی یعنی با نوع افراد یعنی با غالب افراد ازغالب افراد یک معیار استنباط می‌کنند بعد با آن معیاری که از نوع افراد استنباط شده شخص راارزيابي می‌کنند2- تفاوت دیگر اینکه، تقصیر در مفهوم اخلاقی درونی است همانطورکه شخصی است، درونی هم است یعنی لازم نیست که شخص یک عمل خارجی انجام داده باشد، الزاماً لازم نيست، در حالي كه در مسؤليت مدني بايد يك كار بيروني انجام داده باشيم .مثال خیلی با ارزش درمسئولیت اخلاقی حسادت است، حسادت به آن فعلی که شخص نسبت به دیگری انجام می‌دهد نمی‌گویند، آن بروز حسادت است آن نشانه و نتیجۀ حسادت است. حسات یک امر درونی است حالتی درشخص است نسبت به دیگری. این دیگر یک معیار درونی است. اما تقصیر در مسئولیت مدنی یک معیار بیرونی دارد یعنی باید اتفاقی، کاری، فعلی، در عالم خارج رخ داده باشد. 3- تفاوت دیگر درمسئولیت مدنی، مسئولیت یعنی جبران خسارت در حالیکه گفتیم درمسئولیت اخلاقی آن مسئولیت یعنی احساس شرمساری، احساس گناه. مطلب دیگراینکه درمسئولیت مدنی ورود ضرر ركن آن است اصلاً یعنی ضروری وارد نشده باشد مسئولیت مدنی بوجود نمی‌آید درحالی که درمسئولیت اخلاقی گفتیم اصلاً انجام فعل خارجی لازم نیست ممکن است با یک ضرری همراه باشد ممکن است نباشد ورود ضرر جز درکنش نیست در اخلاقی.

4- تفاوت دیگر اینکه مسئولیت مدنی می‌شود در همین دادگاههای قضایی دنیوی مطالبه کرد. اما مسئولیت اخلاقی نمی‌شود برویم از یک دادگاه مطالبه کنیم. مسئولیت اخلافي 2طور دیگر اثر می‌کند یا در همین امر دنیوی ما به لحاظ تکوینی و وضعی به روح و جسم خودش اثر می‌گذارد و یا علاوه بر این در عالم آخرت باید پاسخگوی این عملش باشد. البته تقصیرهای اخلاقی دراین دنیا قطعاً اثر می‌گذارد اما اثر تکوینی یعنی روح شخص منحرف می‌کند ازآن فطرت سالمش.

5- تفاوت دیگر اینها قلمرو است. درمسئولیت اخلاقی معمولاً تقصیرهای کوچک را ندیده می‌گیرند، ازآن می‌گذرند ولی در مسئولیت مدنی اینطور نیست در مسئولیت مدنی ممکن است یک تقصیرکوچک مسئولیت بزرگ به بارآورد و زیان دیده حق دارد اغماض نکند. فرض کنید یک نفرته سیگار را انداخت کنارپمپ‌بنزين و پمپ ‌بنزین رفت روی هوا شخص بگوید من کاری نکردم و یک عدد ته سیگار انداختم اینجا، خوب ته سیگار ظاهراً یک تقصیر کوچک اما این غیر از تقصیرهای اخلاقی است ندید بگيريم. خوب این مقایسۀ اخلاقی ومدنی.

اما مقایسه مدنی وکیفری" اینها درسابق تداخلشان خیلی زیاد بود، اینقدرکه برای بدهیهای مالی طرف را مجازات هم می‌کردند. اما حالا تداخل اینها کم شده است ولی داریم هنوز در نظامهای حقوقی است. ما 2 مورد خیلی با ارزش را درحقوق خود مان داریم. یکی در دیه که 2جنبه‌ای است هم جنبۀ خسارتی دارد هم جنبۀ مجازاتی. یک جای دیگر هم داریم در مدنی 3 اشاره شد یک نوع معامله در مشروعیت جهت معامله اگر انجام شود قانونی دارد" اِعمال مادۀ2 قانون نحوۀ اجرای محکومیتهای مالی. (نه راجع به مجازاتهای نقدی) مثلاً آقا یک نفر رفت دادگاه محکوم مالی شد نمی‌پردازد، دادگاه می‌گوید به تقاضای ذینفع می‌اندازنش زندان. یا مثلاً دربحث مهریه تفاوت مسئولیت مدنی وکیفری"1- اول از همه درمنابعشان، ما می‌دانیم مسئولیت کیفری یک قاعدۀ کلی دارد که اصل قانونی بودن جرم و مجازاتها است که می‌گوید هم جرم هم مجازات باید عین عنوانشان درقانون آمده باشد کلی گویی به درد جزا ندارد، چه فعلی جرم است دقیقاً باید آن جرم ذکرشده باشد، تعریف شده باشد چون اصل بر برائت است. یعنی همه چیزبه منبعش مربوط است. قاضي که نمی‌تواند هر مجازاتی را اِعمال کند، مجازاتی که قانون گفته باشد. اما درمسئولیت مدنی اینطورنیست. در مسئولیت مدنی ضابطۀ کلی را که بدیم کافی است، دیگر عناوین افعال لازم نیست درقانون بياید هرچیزکه آن ضابطۀ کلی برآن انطباق داشته باشد می‌تواند مسئولیت مالی  ایجاد کند. البته اینکه می‌گوییم منابعشان با هم تفاوت دارد، نه اینکه اینها هیچ تأثیری درهم ندارند مثلاً یک نفراگررفته ادعای ضرر و زیان ناشی از جرم کرده یعنی چی؟ می‌گوید فلانی یک جرمی انجام داده بواسطۀ آن زیان دیدیم، البته اینجا ادعای او ضرر و زیان است حالا رفت دادگاه حقوقی داد خواست نه داد شکوائیه. گفت من ضررم را می‌خواهم وکاری به جرمش ندارم. آیا داد گاه رأی می دهد؟ خیرـ یک قرار باید صادرکند یه نام اناطه این پرونده اول برود کیفری بشود. احراز بشود وقوع جرم. اگر احراز شد بعد تازه بیاید درخواست حقوقی بدهد.

2-     ازنظرتفاوت درهدف" مسئولیت مدنی گفتیم برای چی ایجاد می‌شود؟ جبران خسارت. مسئولیت کیفری برای چی انجام می‌شود؟ حالا آن اهدافی که گفتیم مسئولیت مدنی را برای جبران خسارت اینجا وضع می‌کنند اما هدف مسئولیت کیفری آن چیزهایی است که درحقوق جزا بحث می‌شود مثلاً واکنش اجتماع راجع به آن جرمی که واقع شده که جلویش را بگیرند یا تسکین خاطرمجني علیه. اما مسئله جبران خسارت به مسئولیت مدنی مربوط است.

3-     سومین تفاوت ازنظرقلمرواست، اینها درقلمرو با هم متفاوتند که منطبق برهم نیستند، بعضی اَعمال هستند مسئولیت کیفری دارند ولی مسئولیت مدني و مالی ندارند. مثل چی؟ هتك حيثيت، تهدید به قتل وشروع به جرم از این بارزتر حمل صلاح سرد لازم نیست استفاده کند همین که حمل می‌کند جرم است اینها مسئولیت مدنی ندارند ولی مسئولیت کیفری دارند.         

یک موارد دیگر است مسئولیت مدنی دارد، مسئولیت کیفری ندارد مثل، تصادفات مالی نه تصادفات جرحی. به اصطلاح تصادفات خسارتی یا غیرجرحی اینها فقط مسئولیت مدنی دارند یا مثلاً باز غضب که فقط مسئولیت مدنی دارد ولی بعضی اَعمال هردوجنبه را دارند مثل سرقت، کلاهبرداری، ارتشاء ازنظرمنطقی نسبت این دوتا می‌شود چه نسبتی؟ نسبت من وجه می‌شوند عموم وخصوص من وجه.

 اما مسئولیت مدنی وقراردادی آخرین مقایسه‌مان" مسئولیت قراردادی، کی اولاً می‌گوییم مسئولیت ایجاد شده است. یعنی مسئولیت قراردادی اصلاً یعنی چی؟ مسئولیت قراردادی یعنی جبران تخلف از متعهد قرادادی، این را می‌گوییم مسئولیت قراردادی. اما براي اینکه اين ایجاد شود 2رکن نیاز دارد: 1- اولاً باید یک قرارداد پایه‌ای باشد اصلاً تا قرارداد نباشد مسئولیت قراردادی معنا ندارد. یک قرارداد مبنا می‌خواهد. 2- درداخل آن قرار داد تعهداتی باشد اما همین کافی است؟ خیر ـ هرجا که تعهد است که مسئولیت قراردادی ایجاد نمی‌شود، خوب طرف می‌رود انجام می‌دهد تعهدش را. جایی این رخ می‌دهد که نقض قرارداد تعهدی شده باشد. اگر اینطور بشود آن وقت مسئولیت قراردادی ایجاد می‌شود. اما در مسئولیت مدنی اینطور نیست. در مسئولیت مدنی مبنا وجود یک سری تکالیف و الزمات قانونی این باید باشد. بعد نقض این تکالیف و الزامات قانونی شده باشد. البته اینکه ما می‌گوییم فقط قانون نیست، همانطورکه گفتیم قبلاً هم نظم عمومی و اخلاق حسنه علاوه برقانون هم شامل می‌شوند. قانون را به عنوان آن مصداق بارزش می‌گوییم. بعد این نقض صورت گرفته باشد حالا می‌شود مسئولیت مدنی. پس با هم خیلی تفاوت دارند. با وجود این تفاوت گاهی بعضی مصادیق مٌشتبه می‌شوند که مسئولیت قرارداي است يا قهری؟ 1نفر راننده صاحب ماشین دارد می‌رود، آخرشب است یک نفررا سوار می‌کند درماشین و اتفاقاً حادثه‌ای رخ می‌دهد و به این آقایی که سوار شده خسارت وارد می‌شود. راننده چه مسئولیتی دارد، مسئولیت قراردادی دارد یا مدنی یا قهری؟ قرارداد لازم نیست کتبی باشد، عقد لازم نیست کتبی باشد. شفاهی هم کافی است. مثل همۀ معاملاتی که انجام می‌دهیم ـ مثال: آقا این یک عدد قلم که ما می‌خواستیم بخریم که دیگر قرارداد کتبی ننوشتیم و شفاهی است. اول اصلاً باید ببینیم این عملی که انجام شده مسافرکشی بوده است یا خیر. مسافرکشی یک نوع عقد است، یک نفرکه به مسافرکشی اقدام می‌کند، قرارداد شفاهی دارد قيمتش ازکجاست، می‌گوید آن را عرف تعیین می‌کند. اما ممکن است یک نفر دیگر هم این را بگوید، آیا قابل طرح باشد که آقا در اینجا غلبه با مسئولیت قراردادی نیست، این شخص درحین رفتن به منزلش یکی را سوارکرده، حالا این حادثه رخ داده است. اصلاً قراردادی درکارنبوده است، اصلاً مسافرکشی نمی‌خواسته بکند. اینجا می‌رود در بحث‌دارندگان اتومبیل. قانون بیمۀ اجباری دارندگان اتومبیل. این قانون مسئولیت را ایجاد کرده است. مسئولیت مدنی هم همینطوراست. پس دراینجا مسئولیت مدنی می شود.

 حالا اگر در یک مورد فرض کنیم هردو مسئولیت قابل مطالبه باشد، سؤال" به کدام قانون می‌شود استناد کرد؟ اگرهر دو مبنا باشد می‌شود به هردو استناد کرد، ولی درقرارداد برای مسئولیت حدود قائل شده باشند و شرایط گذاشته باشند اگر ذینفع خواست به مسئولیت مدنی استناد کند این چارچوب را باید رعایت کند حتی اگر به مسئولیت مدنی، یعنی در قرارداد آن کسی که متعهد بوده گفته آقا اگرخسارت وارد شد من تا 1 میلیون خسارت می‌دهم. حالا اگر ذینفع خسارت خواست 5 میلیون چنانچه این قرارداد باشد این رفع مسئولیت مراعات خواهد شد. درست است که ممکن است بر اساس مسئولیت مدنی طرح دعوِی کند ولی این بنابراین و قرارداد حدود و شرایط برای مسئولیت طرفین پیش‌بینی کرده باشد، این شرایط و حدود را در نظر می‌گیریم حتی آنجایی که بر مبنای مسئولیت مدنی و قراردادی باشد.                                                                                                 

سؤال اگر هر دو مبنا باشد هم مسئولیت قراردادی و هم مسئولیت مدنی؟                                 

جواب" اگر ذینفع زیان دیده بخواهد براساس مسئولیت مدنی خسارتش را دربافت کند، بازباید همان شرایط وحدودی که درقرارداد برای مسئولیت پیش بینی شده درنظر بگیرد اما موقعی که می‌خواهد براساس مسئولیت مدنی خسارت بگیرد آن شرایط فی ما بین را رعایت کند.

درمسئولیت قراردادی 2طرفش، متعهد است و ذینفع، اینها هستند که با هم شرایط را تعیین می‌کنند. در آن مسئولیت مدنی که می‌گوییم رعایت می‌شود در مورد این مسئولیت مدنی این رابطۀ 2 طرفه است که مشخص می‌کند .

                                                                     

!! نوشته شده توسط مصطفی احمدی | 11:19 | چهارشنبه 27 آذر1387 •

RSS